Rupee: అంతర్జాతీయ ఫారెక్స్ మార్కెట్లో అమెరికన్ డాలర్తో పోలిస్తే భారత రూపాయి విలువ మునుపెన్నడూ లేనంతగా దిగజారింది. ముడిచమురు ధరల పెరుగుదల, ప్రపంచ మార్కెట్లలోని అస్థిరతల కారణంగా రూపాయి విలువ ఏకంగా రూ.96.68 మార్కును దాటి ఆల్టైమ్ కనిష్ట స్థాయికి పడిపోయింది. ఈ చారిత్రాత్మక పతనం దేశీయ ఆర్థిక వ్యవస్థను కుదిపేస్తుండటంతో, మన కరెన్సీని కాపాడేందుకు దేశ కేంద్ర బ్యాంక్, రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) అత్యవసరంగా రంగంలోకి దిగింది.
మార్కెట్లో డాలర్ల డిమాండ్ను తగ్గించి, రూపాయి పతనానికి బ్రేకులు వేసేందుకు 5 బిలియన్ డాలర్ల (దాదాపు రూ.41,000 కోట్లకు పైగా) విలువైన ‘డాలర్-రూపీ బై/సెల్ స్వాప్ ఆక్షన్’ (Dollar-Rupee Swap Auction) నిర్వహించనున్నట్లు ఆర్బీఐ ప్రకటించింది.
అసలు ఏంటీ ‘డాలర్-రూపీ స్వాప్ ఆక్షన్’?
రూపాయి విలువ విపరీతంగా పడిపోకుండా ఉండటం కోసం ఆర్బీఐ గత కొన్ని రోజులుగా మార్కెట్లో డాలర్లను విక్రయిస్తూ వచ్చింది. దీనివల్ల బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలో రూపాయి నోట్ల కొరత (లిక్విడిటీ సమస్య) ఏర్పడింది. ఈ సమస్యను తీర్చడానికి మే 26న ఆర్బీఐ ఒక ప్రత్యేక వేలం (Auction) నిర్వహించనుంది. మూడేళ్ల కాలపరిమితి గల ఈ ఆర్థిక చర్య రెండు దశల్లో పనిచేస్తుంది:
-
మొదటి దశ (మే 26, 2026): అర్హత కలిగిన కమర్షియల్ బ్యాంకులు తమ వద్ద ఉన్న డాలర్లను ప్రస్తుత రేటు ప్రకారం ఆర్బీఐకి విక్రయిస్తాయి. దానికి బదులుగా ఆర్బీఐ నుండి రూ.41,000 కోట్ల మార్కెట్ నిధులను (రూపాయలను) బ్యాంకులు పొందుతాయి. ఇది మే 29, 2026 నుండి అమల్లోకి వస్తుంది.
-
రెండవ దశ (మే 29, 2029): సరిగ్గా మూడేళ్ల తర్వాత, అదే బ్యాంకులు తాము ఆర్బీఐకి అమ్మిన డాలర్లను ముందే నిర్ణయించుకున్న ప్రీమియం రేటు చెల్లించి మళ్లీ వెనక్కి కొనుగోలు చేయాల్సి ఉంటుంది.
ఈ వేలంలో పాల్గొనడానికి కనీస బిడ్ పరిమాణాన్ని 10 మిలియన్ డాలర్లుగా నిర్ణయించారు. బ్యాంకులు తమకు నచ్చిన ప్రీమియం మొత్తాన్ని పైసల రూపంలో కోట్ చేస్తూ ఎన్ని బిడ్లయినా దాఖలు చేయవచ్చు.
ఈ నిర్ణయం వల్ల ఆర్థిక వ్యవస్థకు కలిగే లాభాలు:
-
రూపాయి పతనానికి బ్రేకులు: ఆర్బీఐ వద్దకు భారీగా డాలర్లు వచ్చి చేరడం వల్ల మన విదేశీ మారక నిల్వలు (Forex Reserves) తాత్కాలికంగా పెరుగుతాయి. ఇది మార్కెట్లో డాలర్కు ఉన్న విపరీతమైన డిమాండ్ను తగ్గించి, రూపాయి మరింత దిగజారకుండా కాపాడుతుంది.
-
బ్యాంకులకు నిధుల లభ్యత: ఈ ఆపరేషన్ ద్వారా మార్కెట్లోకి శాశ్వత ప్రాతిపదికన రూ.41,000 కోట్ల నిధులు వస్తాయి. దీనివల్ల బ్యాంకుల్లో నగదు కొరత తీరి, వడ్డీ రేట్లు స్థిరంగా ఉండేందుకు దోహదపడుతుంది.
అంతర్జాతీయ ఒత్తిళ్ల వల్ల రూపాయి విలువ రూ.96.68 మార్కుకు పడిపోవడంతో ఆర్బీఐ తీసుకున్న ఈ వ్యూహాత్మక నిర్ణయం మార్కెట్లో స్థిరత్వాన్ని తెస్తుందని ఆర్థిక రంగ నిపుణులు విశ్లేషిస్తున్నారు.