Life Style Tips: వేసవి కాలంలో మునుపెన్నడూ లేని విధంగా ఎండలు మండిపోతున్నాయి. అయితే, ఈ వేసవిలో కేవలం చెమటలు పట్టడం, అలసట రావడం మాత్రమే కాదు.. చాలామందిలో ఎలాంటి కారణం లేకుండానే విపరీతమైన చిరాకు, కోపం పెరిగిపోతుంటాయి. దీనిని మీరు ఎప్పుడైనా గమనించారా? ఉష్ణోగ్రతలు సాధారణం కంటే ఎక్కువగా పెరిగి, వరుసగా వడగాలులు (Heat Waves) వీచినప్పుడు.. దాని ప్రభావం కేవలం మన శరీరంపైనే కాకుండా, మన మానసిక ఆరోగ్యం (Mental Health) పై కూడా తీవ్రంగా పడుతుందని వైద్య నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
ఢిల్లీకి చెందిన ప్రముఖ జనరల్ ఫిజీషియన్ డాక్టర్ ప్రతీక్ కుమార్ అభిప్రాయం ప్రకారం.. వేసవి కాలంలో గుండె దడ, తీవ్రమైన ఒత్తిడి ఇంకా యాంగ్జైటీ (ఆందోళన) వంటి సమస్యలు చాలా రెట్లు పెరుగుతాయి. ఈ రోజుల్లో తమ మనస్సు అస్సలు ప్రశాంతంగా ఉండటం లేదని, మూడ్ త్వరగా పాడైపోతుందని చాలామంది ఫిర్యాదు చేస్తుంటారు. అసలు వేసవి ఎండలు మన మెదడును ఎలా ప్రభావితం చేస్తాయో ఇప్పుడు సైంటిఫిక్గా అర్థం చేసుకుందాం.
- స్ట్రెస్ హార్మోన్లు – శరీరం పడే శ్రమ
బయట ఎండలు విపరీతంగా ఉన్నప్పుడు, మన శరీరం తన అంతర్గత ఉష్ణోగ్రతను సమతుల్యంగా (సాధారణ స్థితిలో) ఉంచుకోవడానికి లోపల నిరంతరం పెద్ద పోరాటమే చేస్తుంది. ఈ ప్రక్రియలో శరీరంపై విపరీతమైన భారం పడుతుంది. దీనివల్ల ఒత్తిడిని పెంచే ‘కార్టిసోల్’ (Cortisol) వంటి స్ట్రెస్ హార్మోన్ల స్థాయిలు పూర్తిగా దెబ్బతింటాయి. దీని ప్రత్యక్ష ప్రభావం మెదడుపై పడటం వల్ల మానసిక అలసట, కంగారు, ఉద్వేగం , లోపల ఒక రకమైన గుండె దడ మొదలవుతాయి. ముఖ్యంగా, ఇదివరకుకే యాంగ్జైటీ లేదా ఇతర మానసిక సమస్యలు ఉన్నవారిలో ఈ వేసవి ఎండల వల్ల ఆ లక్షణాలు మరింత తీవ్రరూపం దాల్చుతాయి.
- నిద్రలేమి.. పెరుగుతున్న మానసిక ఒత్తిడి
వడగాలుల వల్ల మన శరీరానికి జరిగే మరో పెద్ద నష్టం ‘నిద్ర కరువవ్వడం’. వేసవిలో రాత్రి వేళల్లో ఉండే ఉక్కపోత, విపరీతమైన చెమటలు ఇంకా అసౌకర్యం కారణంగా రాత్రి పూట ప్రశాంతంగా నిద్ర పట్టదు. సరిగ్గా నిద్రపోకపోవడానికి, మానసిక ఆరోగ్యానికి అత్యంత బలమైన ప్రత్యక్ష సంబంధం ఉంది. మెదడుకు తగినంత విశ్రాంతి లభించనప్పుడు, మూడ్ స్వింగ్స్ (ఉద్వేగాల్లో తీవ్ర మార్పులు), లేనిపోని ఆందోళన , మానసిక ఒత్తిడి పెరగడం ఖాయం.
- యాంగ్జైటీకి ప్రధాన కారణం ‘డీహైడ్రేషన్’
శరీరంలో నీటి కొరత (Dehydration) ఏర్పడటం కూడా యాంగ్జైటీని నేరుగా ఆహ్వానించడమే అవుతుంది. చెమటల రూపంలో శరీరంలోని నీరు, ముఖ్యమైన ఎలక్ట్రోలైట్ల సమతుల్యత దెబ్బతిన్నప్పుడు.. తలనొప్పి, నీరసం, కళ్ళు తిరగడం , గుండె కొట్టుకునే వేగం అసాధారణంగా పెరగడం వంటి సమస్యలు మొదలవుతాయి. చాలా సార్లు ఈ లక్షణాలన్నీ సరిగ్గా ‘యాంగ్జైటీ ఎటాక్’ (Anxiety Attack) వచ్చినట్లే అనిపిస్తాయి. దాంతో సదరు వ్యక్తి మరింత కంగారుపడిపోయి తీవ్ర భయాందోళనకు లోనవుతాడు.
- ఒంటరితనం , సామాజిక దూరం
తీవ్రమైన ఎండల ప్రభావం కేవలం శారీరకమైనదే కాదు, మానసికమైనది కూడా. విపరీతమైన ఎండ, వడదెబ్బ భయంతో ప్రజలు మధ్యాహ్నం వేళల్లో బయటకు వెళ్లడానికి అస్సలు ఇష్టపడరు. దీనివల్ల స్నేహితులను కలవడం, బయట తిరగడం వంటి సామాజిక కార్యకలాపాలు పూర్తిగా తగ్గిపోతాయి. ఎక్కువ కాలం ఇంటి నాలుగు గోడల మధ్యే బంధీగా ఒంటరిగా గడపడం వల్ల మనస్సులో నిరాశ, ఒంటరితనం , మానసిక ఒత్తిడి క్రమంగా పెరుగుతాయి.
ఈ వేసవిలో మీ మెదడును ‘కూల్’ గా ఉంచుకోవడానికి సులువైన టిప్స్:
ఎండల తీవ్రత ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు మీ శరీరంతో పాటు మనస్సును కూడా ప్రశాంతంగా ఉంచుకోవడానికి కొన్ని సులువైన చిట్కాలు:
- మంచినీరు: దాహం వేసినా వేయకపోయినా రోజంతా తగినంత పరిమాణంలో నీళ్లు లేదా ద్రవ పదార్థాలు తాగుతూ ఉండాలి.
- ఆహార నియమాలు: కెఫీన్ (టీ, కాఫీ) ఎక్కువగా తీసుకోవడం , ఎక్కువ మసాలాలు ఉన్న ఘాటైన ఆహారానికి ఈ సీజన్ లో పూర్తిగా దూరంగా ఉండాలి.
- వాతావరణం: మిమ్మల్ని మీరు ఎల్లప్పుడూ చల్లని , మంచి గాలి వెలుతురు ఉండే ప్రదేశంలో ఉంచుకోవడానికి ప్రయత్నించండి.
- వ్యాయామం & నిద్ర: రాత్రి పూట నిద్ర పూర్తిగా ఉండేలా చూసుకోండి. ఉదయం లేదా సాయంత్రం వేళల్లో తేలికపాటి వ్యాయామాలు చేయండి.
- ధ్యానం: మానసిక ప్రశాంతత కోసం ప్రతిరోజూ కొద్దిసేపు మెడిటేషన్ (ధ్యానం) చేయండి , లోతుగా శ్వాస తీసుకునే పద్ధతులను (Deep Breathing) పాటించండి.
- డిజిటల్ డిటాక్స్: మీ మొబైల్ ఫోన్ లేదా టీవీ చూసే సమయాన్ని (స్క్రీన్ టైమ్) వీలైనంత వరకు తగ్గించండి.
డాక్టర్ సలహా ఎప్పుడు తీసుకోవాలి?
వైద్యుల అభిప్రాయం ప్రకారం.. ఒక వ్యక్తికి వేసవి కాలంలో నిరంతరంగా కంగారుగా ఉన్నా, విపరీతమైన గుండె దడ వేధిస్తున్నా, నిద్ర సమస్యలు తీవ్రమవడమే కాకుండా పానిక్ (తీవ్ర భయాందోళన) లక్షణాలు కనిపిస్తున్నా.. వాటిని ఎండల వల్లే కదా అని అస్సలు నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. అటువంటి పరిస్థితిలో తక్షణమే ఒక మానసిక ఆరోగ్య నిపుణుడిని (Mental Health Specialist) సంప్రదించి సరైన సలహా, చికిత్స పొందడం చాలా ముఖ్యం.