Nana Patekar: నటుడిగా వెండితెరపై పవర్‌ఫుల్ డైలాగులు పేల్చే నానా పాటేకర్ గురించి అందరికీ తెలుసు. మూడు జాతీయ అవార్డులు, నాలుగు ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డులు, పద్మశ్రీ పురస్కారాలు సాధించిన లెజెండరీ నటుడాయన. కానీ, కెమెరా వెనుక ఆయన చేసిన సేవలు, అన్నదాతల కన్నీళ్లు తుడిచేందుకు ఆయన పడిన తపన ఆయనను తెరపై నటుడి కంటే ఎన్నో రెట్లు గొప్ప ‘నిజ జీవిత హీరో’గా నిలబెట్టాయి.
గురువారం తెల్లవారుజామున 75 ఏళ్ల వయసులో గోవాలోని తన ఫ్లాట్‌లో తీవ్ర గుండెపోటుతో నానా పాటేకర్ తుదిశ్వాస విడిచారు. ఆయన కుమారుడు మల్హార్ పాటేకర్ ఈ విషయాన్ని ధ్రువీకరించారు. ఆయన భౌతికకాయం మన మధ్య లేకపోయినా.. మహారాష్ట్రలోని వేలాది మంది రైతు కుటుంబాల గుండెల్లో ఆయన రూపం ఎప్పటికీ చిరస్థాయిగా నిలిచే ఉంటుంది. ఆ సేవా ప్రస్థానం వెనుక ఉన్న ఒక భావోద్వేగమైన కథ ఇప్పుడు ప్రతి ఒక్కరినీ కదిలిస్తోంది.
లగ్జరీ కారు కొనాలనుకున్న ఆ సాయంత్రం.. టీవీలో కనిపించిన ఆకలి చూపులు..
2015 నాటి ఒక సాధారణ సాయంత్రం. సినీ రంగంలో ఎన్నో విజయాలు సాధించి మంచి సంపాదన ఉన్న సమయమది. ఎప్పటినుంచో అనుకుంటున్నట్లుగా ఒక ఖరీదైన లగ్జరీ కారు కొనుక్కోవడానికి నానా పాటేకర్ ఏకంగా రూ.1.50 కోట్లు పక్కన తీసి పెట్టుకున్నారు.
ఓ రోజు సాయంత్రం చేతిలో గ్లాసు పట్టుకుని రిలాక్స్ అవుతూ ఇంట్లో టీవీ చూస్తున్నారు. ఆ సమయంలో టీవీ న్యూస్‌లో ఒక వార్త ప్రసారమైంది. మహారాష్ట్రలో కరవు తాళలేక ఆత్మహత్య చేసుకున్న ఓ రైతు కుటుంబం తాలూకు ఇంటర్వ్యూ అది. తెరపై రైతు భార్య (వితంతువు), తండ్రిని కోల్పోయిన పసిపిల్లలు, కొడుకును పోగొట్టుకున్న వృద్ధ తల్లిదండ్రులు కనిపించారు.
ఆ దృశ్యం నానా మనసును తీవ్రంగా పిండేసింది. ఆ కుటుంబ ముఖాల్లో కనిపించిన బాధ కంటే.. వారి కళ్లల్లో కనిపించిన ‘ఆకలి’ ఆయనను నిలవనీయలేదు. తక్షణమే ఆయన లోలోపల ఒక బలమైన ప్రశ్న ఎదురైంది.
కళ్లముందు ప్రజలు ఆకలితో చస్తుంటే.. మనం రూ.కోట్లు పెట్టి లగ్జరీ కార్లు ఎందుకు కొంటున్నాం?
ఆ ఒక్క ఆలోచన.. కారు కోసం దాచిపెట్టిన ఆ రూ.1.5 కోట్లకు ఒక సరికొత్త జీవితాన్ని, ఉద్దేశాన్ని ఇచ్చింది.
బీడ్‌లో చూసిన దృశ్యం – దానం నుంచి శాశ్వత సంకల్పం వైపు..
మరుక్షణమే మరాఠ్వాడా ప్రాంతానికి చెందిన తన ప్రాణస్నేహితుడు, తోటి నటుడు మకరంద్ అనాస్‌పురేకు నానా ఫోన్ చేశారు. ఆత్మహత్య చేసుకున్న రైతుల కుటుంబాలకు మన వంతుగా తలో రూ.15,000 సాయం పంపుదామని చెప్పారు. కానీ మకరంద్ ఒక సలహా ఇచ్చారు: “డబ్బులు పంపడం కాదు నానాజీ.. మనమే స్వయంగా బీడ్ (Beed) జిల్లాకు వెళ్లి ఆ కుటుంబాలను కలుద్దాం” అన్నారు.
నానా స్వయంగా అక్కడికి వెళ్లారు. అక్కడ ఒకే చోట సుమారు 200 నుంచి 250 మంది మహిళలు కూర్చుని ఉన్నారు. కొందరి ఒడిలో చంటిపిల్లలు, మరికొందరి వేళ్లు పట్టుకుని నిలబడ్డ పసివాళ్లు. వాళ్లంతా ఆత్మహత్య చేసుకున్న రైతుల భార్యలు.
ఆ దృశ్యం చూశాక నానా పాటేకర్ ఆలోచనా విధానమే పూర్తిగా మారిపోయింది. మొదట ఆయన ఏదో కొంత డబ్బు సాయం చేసి వచ్చేద్దామనుకున్నారు. కానీ ఆ దుస్థితి చూశాక.. ఒక్కసారి ఇచ్చే ఈ కాసింత డబ్బు వాళ్ల జీవితాలను ఎలా మారుస్తుంది? అని ఆలోచించారు.
“వీళ్లలో ఒక్క పిల్లాడైనా నా కొడుకైతే నేను ఏం చేసేవాడిని?”అన్న ప్రశ్న ఆయన గుండెల్లో బలంగా నాటుకుపోయింది. ఆ క్షణమే వ్యక్తిగత దాతృత్వం కాస్తా.. ఒక మహత్తర ప్రజా ఉద్యమంగా రూపాంతరం చెందింది.
పురుడుపోసుకున్న ‘నామ్ ఫౌండేషన్’ (NAAM Foundation):
2015లోనే నానా పాటేకర్, మకరంద్ అనాస్‌పురే కలిసి ‘నామ్ ఫౌండేషన్’ను అధికారికంగా ప్రారంభించారు. మహారాష్ట్రలోని విదర్భ, మరాఠ్వాడా ప్రాంతాల్లో కరవు బారిన పడిన రైతులకు అండగా నిలవడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం:
-
సమస్య మూలాలపై పోరాటం:రైతు ఆత్మహత్య చేసుకున్నాక కుటుంబానికి సాయం చేయడం ఒక ఎత్తయితే.. అసలు మరో రైతు ఆత్మహత్య చేసుకోకుండా చూడటమే అసలైన పరిష్కారమని నానా గుర్తించారు. రైతు ఆత్మహత్యలకు మూల కారణం ‘నీటి ఎద్దడి’ అని గ్రహించారు.
-
జల సంరక్షణ విప్లవం:నదుల పునరుజ్జీవనం, ఎండిపోయిన వాగులు, వంకల పూడికతీత, చెక్‌డ్యాంలు, వ్యవసాయ చెరువుల నిర్మాణం చేపట్టారు. దీనివల్ల భూగర్భ జలాలు పెరిగి, వేలాది ఎకరాల్లో పంటలు పండటం ప్రారంభమైంది.
-
ఆడబిడ్డల చదువు – ఉపాధి:రైతుల వితంతువులకు కుట్టుమిషన్లు, జీవనోపాధి అవకాశాలు కల్పించారు. వారి పిల్లల ఉన్నత చదువుల ఖర్చులను ఫౌండేషన్ భరించింది.
-
విపత్తుల్లోనూ తోడుగా:వరదలు వచ్చినా, కొవిడ్ సంక్షోభం వచ్చినా నామ్ ఫౌండేషన్ గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఆహారం, వైద్య సాయం అందించింది.
నానా పాటేకర్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో గుర్తుచేసుకుంటూ.. “నామ్ ఫౌండేషన్‌కు విరాళాలు ఇచ్చింది బడా కార్పొరేట్ సంస్థలు కాదు.. మాపై నమ్మకంతో తమ నెల సంపాదనలోంచి రూపాయి రూపాయి కూడబెట్టి ఇచ్చిన సామాన్య, మధ్యతరగతి ప్రజలే” అని గర్వంగా చెప్పుకున్నారు.
కార్గిల్ యుద్ధంలో సైనికులతో కలిసి సేవ..
నానా పాటేకర్ దేశభక్తి కేవలం మాటలకే పరిమితం కాలేదు. 1991లో ఆయన దర్శకత్వం వహించిన ‘ప్రహార్’ చిత్రం కోసం ఆర్మీ శిక్షణ కూడా తీసుకున్నారు. 1999 కార్గిల్ యుద్ధ సమయంలో ఆయన స్వయంగా సరిహద్దులకు వెళ్లి, సైనికుల బంకర్లలో వారితో కలిసి గడిపి, ఆర్మీ జవాన్లకు నైతిక స్థైర్యాన్ని అందించారు. అంతేకాకుండా నిర్మలా గజానన్ ఫౌండేషన్ ద్వారా విద్య, వైద్య సేవల్లో పాలుపంచుకున్నారు.
లగ్జరీ కారు కొనకుండా ఆపిన ఆ రూ.1.5 కోట్ల రూపాయల త్యాగం.. లక్షలాది మంది రైతుల జీవితాల్లో వెలుగులు నింపింది. వెండితెరపై ఎన్నో పాత్రలు పోషించిన నానా పాటేకర్.. నిజ జీవితంలో సమాజం కోసం చేసిన ఈ యజ్ఞం చరిత్రలో ఎప్పటికీ అజరామరంగా నిలిచిపోతుంది.