Strait of Hormuz: 100 రోజులకు పైగా అంతర్జాతీయంగా తీవ్ర ఆందోళన కలిగించిన ఇరాన్-అమెరికా యుద్ధం ఇప్పుడు శాంతి వైపు అడుగులు వేస్తున్నట్లు కనిపిస్తోంది. ఇరాన్కు చెందిన అర్ధ-ప్రభుత్వ ‘మెహర్ న్యూస్ ఏజెన్సీ’ కథనం ప్రకారం.. అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య యుద్ధ విరమణకు సంబంధించి చర్చలు దాదాపు ఒక కొలిక్కి వచ్చాయి. ఇరు దేశాలు ఈ యుద్ధాన్ని తక్షణమే, శాశ్వతంగా ముగించేందుకు అంగీకరించాయి.
ఈ సానుకూల పరిణామాల మధ్య ప్రపంచవ్యాప్తంగా ‘హోర్ముజ్ జలసంధి’ (Strait of Hormuz) మరోసారి అంతర్జాతీయ చర్చల్లో కేంద్రబిందువుగా మారింది. ప్రపంచ సముద్రపు చమురు వ్యాపారంలో అత్యధిక భాగం ఈ ఇరుకైన సముద్ర మార్గం గుండానే సాగుతుంది. ఇరాన్కు ఇది కేవలం ఒక జలమార్గం మాత్రమే కాదు, ఆ దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ప్రధాన అక్షం.
നിపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం.. హోర్ముజ్ ద్వారా జరిగే చమురు ఎగుమతులే ఇరాన్కు విదేశీ మారక ద్రవ్యాన్ని (ఫారిన్ కరెన్సీ) తెచ్చిపెట్టే అతిపెద్ద వనరు. అందుకే ఈ జలసంధి ఎప్పుడు మూతపడినా లేదా అక్కడ రాకపోకలకు అంతరాయం కలిగినా.. అది నేరుగా ఇరాన్ ఆదాయాన్ని తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తుంది.
రోజుకు 26 లక్షల బ్యారెళ్ల చమురు ఎగుమతి:
అందుబాటులో ఉన్న గణాంకాల ప్రకారం.. సాధారణ పరిస్థితులులో ఇరాన్ ప్రతిరోజూ దాదాపు 24 లక్షల నుండి 28 లక్షల బ్యారెళ్ల ముడి చమురు (Crude Oil) మరియు పెట్రోలియం ఉత్పత్తులను ఎగుమతి చేస్తూ వస్తోంది. వివిధ గ్లోబల్ ఎనర్జీ నివేదికల ప్రకారం ఈ సగటు ఎగుమతి రోజుకు 26 లక్షల బ్యారెళ్లుగా ఉంది.
-
90 శాతం వాటా: ఇరాన్ చమురు ఎగుమతుల్లో దాదాపు 90 శాతం ఈ హోర్ముజ్ జలసంధి గుండానే ప్రపంచ దేశాలకు వెళ్తుంది.
-
భౌగోళిక ప్రాధాన్యత: దేశంలోని ప్రధాన ఆయిల్ టెర్మినల్స్, ఎగుమతి కేంద్రాలు పర్షియన్ గల్ఫ్లో ఉన్నాయి. కాబట్టి అంతర్జాతీయ మార్కెట్ను చేరుకోవడానికి ఇరాన్కు హోర్ముజ్ మార్గం దాదాపు అనివార్యం.
చమురు ద్వారా ఇరాన్ రోజువారీ సంపాదన ఎంత?
చమురు ద్వారా వచ్చే ఆదాయం అనేది అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ఆయిల్ ధర మరియు ఎగుమతి పరిమాణంపై ఆధారపడి మారుతుంటుంది. వివిధ ఎనర్జీ అనాలిసిస్ నివేదికల ప్రకారం ఇరాన్ ఆదాయ గణాంకాలు కింద పేర్కొన్న విధంగా ఉన్నాయి:
ప్రభుత్వానికి ఆయిలే అతిపెద్ద వనరు:
ఇరాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో చమురు రంగానిదే కీలక పాత్ర. ప్రభుత్వ రాబడిలో ఎక్కువ భాగం చమురు, గ్యాస్ రంగాల నుంచే వస్తుంది. ఈ నిధులను ప్రభుత్వ పథకాలు, సబ్సిడీలు, మౌలిక సదుపాయాల కల్పన మరియు ప్రజా సంక్షేమ ఖర్చుల కోసం ఉపయోగిస్తారు. చమురు ఎగుమతులు తగ్గితే అది నేరుగా ఇరాన్ ప్రభుత్వ ఆర్థిక స్థితిని, విదేశీ మారక నిల్వలను మరియు దిగుమతి సామర్థ్యాన్ని దెబ్బతీస్తుంది.
హోర్ముజ్ మూతపడితే ఇబ్బందులు ఎందుకు?
హోర్ముజ్ జలసంధి ఇరాన్కు రెండు విధాలుగా ముఖ్యమైనది. ఒకవైపు దేశ ఎగుమతులు దీని ద్వారా జరుగుతుండగా, మరోవైపు అనేక రకాల అవసరమైన వస్తువులు, ఇంధన ఉత్పత్తుల దిగుమతులు కూడా ఈ మార్గంతోనే ముడిపడి ఉన్నాయి.
ఇరాన్కు అరబిక్ సముద్ర తీరంలో చాబహార్ ఓడరేవు (Chabahar Port) ఉన్నప్పటికీ.. అక్కడ పెద్ద ఎత్తున చమురు ఎగుమతులు చేయడానికి సరిపడా మౌలిక సదుపాయాలు లేవు. అందువల్ల హోర్ముజ్ మార్గానికి అంతరాయం కలిగితే ఇరాన్ ఆదాయం నేరుగా పడిపోతుంది. అయితే, ఇటీవలి కాలంలో (మార్చి 2026 నాటి అంచనాల ప్రకారం) ప్రాంతీయ ఉద్రిక్తతలు పెరిగినప్పుడు గ్లోబల్ మార్కెట్లో ముడి చమురు ధరలు ఒక్కసారిగా దూసుకెళ్లడం వల్ల ఇరాన్కు తన చమురుపై మెరుగైన ధర లభించి అదనపు రాబడి కలిసి వచ్చింది.
ప్రపంచ మార్కెట్ మరియు భారతదేశంపై ప్రభావం:
హోర్ముజ్ జలసంధి నుండి కేవలం ఇరాన్ మాత్రమే కాదు.. సౌదీ అరేబియా, ఇరాక్, kuwait, ఖతార్ మరియు యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ (UAE) వంటి ప్రధాన ఓపెక్ (OPEC) దేశాల చమురు రవాణా కూడా సాగుతుంది. అందుకే ఇక్కడ ఎలాంటి ఉద్రిక్తత చోటు చేసుకున్నా అది ప్రపంచవ్యాప్తంగా చమురు ధరలపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది.
ఒకవేళ హోర్ముజ్ జలసంధి సుదీర్ఘకాలం మూతపడితే, అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ఆయిల్ ధరలు ఆకాశాన్ని తాకుతాయి. ఇది భారతదేశం లాంటి చమురును భారీగా దిగుమతి చేసుకునే దేశాల ఆర్థిక వ్యవస్థలపై తీవ్రమైన భారాన్ని మోపుతుంది. అందుకే హోర్ముజ్ జలసంధిని ఇరాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థకే కాకుండా అంతర్జాతీయ ఇంధన రంగానికి సైతం ‘లైఫ్ లైన్’ (జీవనరేఖ) అని పిలుస్తారు.