Indore: ఇండోర్ పేరు వెనుక ఉన్న రహస్యం ఏంటి?.. జమీందార్లు, రాజభవనాల నుంచి క్లీనెస్ట్ సిటీ వరకు!

పశ్చిమ మధ్యప్రదేశ్‌లో వెలసిన ఈ నగరం కేవలం నేటి కాలపు కమర్షియల్ హబ్ మాత్రమే కాదు.. శతాబ్దాల క్రితం నుంచి వ్యాపారానికి, సంస్కృతికి కేంద్ర బిందువుగా భాసిల్లుతోంది. ఇండోర్ నగర చరిత్ర, పేరు వెనుక ఉన్న కథలను వివరంగా తెలుసుకుందాం!

ఇండోర్‌ను నిర్మించిన జమీందార్లు!

మాల్వా ప్రాంతానికి చెందిన సాంప్రదాయ పురాతన జమీందార్లే ఇండోర్ నగర స్థాపనకు మూలపురుషులు. ఈ జమీందార్ల జీవనశైలి ఏమాత్రం రాజులకు తీసిపోకుండా ఉండేది. ఆ తర్వాతి కాలంలో ఈ ప్రాంతానికి హోల్కర్ (Holkar) వంశస్థుల పరిపాలన వచ్చినప్పటికీ, ఈ జమీందార్ల హోదా తగ్గలేదు.

ఏనుగులు, సొంత రాజముద్ర, రథాలు, రాయల్ సింహాసనం వంటి రాజసం ఉట్టిపడే గుర్తులు వీరి దగ్గర అలాగే ఉండేవి. దసరా పండుగ రోజున మొదటి పూజ చేసే హక్కు కూడా వీరికే ఉండేది. ఔరంగజేబు, ఆలమ్‌గీర్, ఫరూక్‌సియర్ వంటి మొఘల్ చక్రవర్తులు కూడా వీరిని జమీందార్లుగా గుర్తించారు.

‘ఇండోర్’ పేరు ఎలా వచ్చింది?

మాల్వా పీఠభూమిపై, సముద్ర మట్టానికి 553 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న ఈ నగర భౌగోళిక పరిస్థితులు చాలా ప్రత్యేకమైనవి.

ఈ అందమైన నగరం గుండా సరస్వతి, ఖాన్ అనే రెండు చిన్న నదులు ప్రవహిస్తాయి. నగరం నడిబొడ్డున ఈ రెండు నదులు సంగమించే పవిత్ర స్థలంలో 18వ శతాబ్దానికి చెందిన పురాతన ‘సంగమ్‌నాథ్’ (ఇంద్రేశ్వర్) ఆలయం ఉంది. ఈ పురాతన ‘ఇంద్రేశ్వర్’ (Indreshwar) స్వామి పేరు మీదగానే కాలక్రమేణా ఈ నగరానికి ‘ఇండోర్’ అనే పేరు స్థిరపడింది.

హోల్కర్ వంశం – మరాఠాల పోరాటాలు

1733లో మాల్వా ప్రాంతాన్ని జయించిన మరాఠా సమైక్య నేత మల్హర్ రావు హోల్కర్ చేతికి ఇండోర్ ప్రాంతం వచ్చింది. ఆ తర్వాత మరాఠా సామ్రాజ్యంలో హోల్కర్లు, సింధియాలు, పేష్వాల నడుమ అధికారం కోసం సుదీర్ఘమైన పోరాటాలు జరిగాయి.

1803లో బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వచ్చినప్పుడు హోల్కర్ పాలకులు ఆంగ్లేయులను ధీటుగా ఎదుర్కొన్నారు. కానీ 1817-1818లో జరిగిన మూడో ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధంలో హోల్కర్లు ఓటమి చవిచూడటంతో వారి రాజ్యంలో చాలా భాగాన్ని బ్రిటిష్ వారికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది.

చారిత్రక కట్టడాల నిలయం

ఇండోర్ చరిత్ర పుస్తకాలకే పరిమితం కాలేదు, అక్కడ నేటికీ సజీవంగా ఉన్న అద్భుతమైన నిర్మాణాలలో కనిపిస్తుంది..

• రాజవాడ (Rajwada): 1747లో మల్హర్ రావు హోల్కర్ నిర్మించిన ఈ 7 అంతస్తుల మహల్ మరాఠా వాస్తుశిల్పానికి ప్రతీక. 1880 వరకు ఇది హోల్కర్ రాజుల నివాసంగా ఉండేది. దీని ముందు రాణి అహిల్యాబాయి విగ్రహం మరియు అందమైన ఫౌంటెన్లు ఉంటాయి.

• లాల్‌బాగ్ ప్యాలెస్: ఖాన్ నది ఒడ్డున ఉన్న ఈ 3 అంతస్తుల ప్యాలెస్‌ను మహారాజా శివాజీ రావు హోల్కర్ (1886-1921) నిర్మించారు.

• మహాత్మా గాంధీ హాల్: 1904లో ఇండో-గోథిక్ శైలిలో నిర్మించిన ఈ హాల్‌ను మొదట్లో ‘కింగ్ ఎడ్వర్డ్ హాల్’ అని పిలిచేవారు. 1948లో పేరు మార్చారు. దీని పైన ఉన్న క్లాక్ టవర్ చాలా ప్రత్యేకమైనది.

• సెంట్రల్ మ్యూజియం: హోల్కర్ రాజుల నాటి ఆయుధాలు, పరమార్ కాలం నాటి పురాతన నాణాలు, అరుదైన కళాఖండాలను ఇక్కడ భద్రపరిచారు.

స్వచ్ఛతలో దేశంలోనే నంబర్ 1

కేవలం చరిత్ర, ప్యాలెస్‌ల కోసమే కాకుండా.. నేడు ప్రపంచంలోనే అత్యంత పరిశుభ్రమైన నగరాల్లో ఒకటిగా ఇండోర్ రికార్డు సృష్టించింది.

వరుసగా 8 ఏళ్ల పాటు ‘భారతదేశంలోనే అత్యంత స్వచ్ఛమైన నగరం’ (Swachh Survekshan)గా జాతీయ అవార్డును కైవసం చేసుకుని, చారిత్రక ఘనతను కాపాడుకుంటూనే పౌర బాధ్యతలో ఆధునిక భారతదేశానికి మార్గదర్శిగా నిలిచింది!