Bhojshala Complex: మధ్యప్రదేశ్లోని ధార్ జిల్లాలో దశాబ్దాలుగా నలుగుతున్న ‘భోజశాల-కమల్ మౌలా’ వివాదంపై మధ్యప్రదేశ్ హైకోర్టు శుక్రవారం ఒక సంచలన తీర్పును వెలువరించింది. వివాదాస్పదంగా మారిన ఈ కట్టడం ప్రాచీన వాగ్దేవి సరస్వతీ దేవి ఆలయమని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. జస్టిస్ విజయ్ కుమార్ శుక్లా, జస్టిస్ ఆలోక్ అవస్థిలతో కూడిన డివిజన్ బెంచ్ ఈ తీర్పునిస్తూ, 2003 నుండి అక్కడ ముస్లింలు నమాజ్ చేసుకునేందుకు అనుమతినిచ్చిన ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ASI) నిబంధనను రద్దు చేసింది.
చారిత్రక ఆధారాల ఆధారంగా తీర్పు
ఈ కేసును విచారించిన హైకోర్టు, ఈ కట్టడం ఒక్క మతపరమైన స్వభావాన్ని నిర్ధారించడానికి చారిత్రక రికార్డులు, పురావస్తు ఆధారాలు ఇంకా సాహిత్య సాక్ష్యాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంది. 11వ శతాబ్దంలో ధార్ నగరాన్ని సంస్కృత విద్యకు కేంద్రంగా తీర్చిదిద్దిన పరమార వంశానికి చెందిన రాజా భోజ్, ఈ సరస్వతీ ఆలయాన్ని నిర్మించినట్లు పక్కా ఆధారాలు ఉన్నాయని కోర్టు పేర్కొంది.
దశాబ్దాలుగా ఈ ప్రాంతంలో హిందూ ఆరాధన నియంత్రణలతో కూడినప్పటికీ నిరంతరాయంగా కొనసాగుతోందని ధర్మాసనం గుర్తించింది. ఈ నేపథ్యంలో, 2003 నాటి ఏఎస్ఐ సర్క్యులర్ (దీని ప్రకారం హిందువులు మంగళవారం పూజలు, ముస్లింలు శుక్రవారం నమాజ్ చేసుకునేవారు) చెల్లదని కోర్టు కొట్టివేసింది. ఇకపై ఈ కట్టడం పూర్తిగా సరస్వతీ ఆలయంగానే పరిగణించబడుతుందని తీర్పు ఇచ్చింది.
మసీదుకు ప్రత్యామ్నాయ భూమి మరియు విగ్రహం వెనక్కి
హిందూ వర్గం వాదనను ఆమోదించిన కోర్టు, అదే సమయంలో ముస్లిం వర్గ మతపరమైన హక్కులను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుంది.
-
భూమి కేటాయింపు: మసీదు నిర్మాణం కోసం ముస్లిం వర్గం దరఖాస్తు చేసుకుంటే, ధార్ జిల్లాలోనే తగిన ప్రత్యామ్నాయ భూమిని కేటాయించే అంశాన్ని పరిశీలించాలని మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వాన్ని కోర్టు ఆదేశించింది.
-
వాగ్దేవి విగ్రహం: లండన్ మ్యూజియంలో ఉన్న వాగ్దేవి సరస్వతీ విగ్రహాన్ని తిరిగి భారతదేశానికి తీసుకువచ్చేలా కేంద్ర ప్రభుత్వం తగిన చర్యలు తీసుకోవాలని, దానిని తిరిగి భోజశాలలో ప్రతిష్టించే అంశాన్ని పరిశీలించాలని సూచించింది.
రాజకీయ స్పందనలు
ఈ తీర్పుపై ఎంపీ అసదుద్దీన్ ఒవైసీ తీవ్ర అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు. ఈ తీర్పు బాబ్రీ మసీదు తీర్పును పోలి ఉందని, దీనిని సుప్రీంకోర్టు సవరిస్తుందని ఆశిస్తున్నట్లు ఆయన ‘X’ వేదికగా పేర్కొన్నారు. మరోవైపు హిందూ సంఘాలు ఈ తీర్పును స్వాగతిస్తూ ధార్ జిల్లాలో సంబరాలు చేసుకున్నాయి.