Special Parliament Session: భారత ప్రజాస్వామ్య చరిత్రలో సరికొత్త అధ్యాయానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం శ్రీకారం చుట్టబోతోంది. దేశ ఎన్నికల వ్యవస్థను, నియోజకవర్గాల స్వరూపాన్ని సమూలంగా మార్చే ఉద్దేశంతో గురువారం నుండి మూడు రోజుల పాటు పార్లమెంట్ ప్రత్యేక సమావేశాలను నిర్వహించనుంది. ఈ సమావేశాల్లో ప్రభుత్వం మూడు అత్యంత కీలకమైన బిల్లులను ప్రవేశపెట్టబోతోంది. 2029 ఎన్నికల నాటికి మహిళా రిజర్వేషన్లు అమలు చేయడం, లోక్సభ స్థానాల సంఖ్యను భారీగా పెంచడం ఈ బిల్లుల ప్రధాన లక్ష్యం.
ఏమిటా మూడు బిల్లులు?
రాజకీయ ప్రాతినిధ్యాన్ని పునర్వ్యవస్థీకరించేందుకు ప్రభుత్వం కింది బిల్లులను సభ ముందుకు తెస్తోంది:
-
రాజ్యాంగ (131వ సవరణ) బిల్లు, 2026: దశాబ్దాలుగా (1971 నుండి) స్తంభించిపోయిన నియోజకవర్గాల కేటాయింపును మారుస్తూ, 2011 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా పునర్విభజన చేపట్టడం.
-
నియోజకవర్గాల పునర్విభజన (Delimitation) బిల్లు, 2026: దేశవ్యాప్తంగా నియోజకవర్గాల సరిహద్దులను మార్చడం.
-
కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల చట్టాల (సవరణ) బిల్లు, 2026: కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో సీట్ల సర్దుబాటు మరియు రిజర్వేషన్ల అమలు.
850 మంది ఎంపీలు.. కొత్త పార్లమెంట్ సిద్ధమేనా?
ఈ బిల్లుల వల్ల జరగబోయే అతిపెద్ద మార్పు లోక్సభ స్థానాల పెరుగుదల. ప్రస్తుతం ఉన్న 543 సీట్ల సంఖ్యను సుమారు 850కి పెంచాలని ప్రభుత్వం ప్రతిపాదిస్తోంది.
-
ఎందుకు?: పెరిగిన జనాభాకు అనుగుణంగా ప్రాతినిధ్యం కల్పించడం మరియు ప్రస్తుత సభ్యుల సంఖ్య తగ్గకుండానే 33 శాతం మహిళా రిజర్వేషన్లను అమలు చేయడం కోసం ఈ విస్తరణ అవసరమని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. కొత్త పార్లమెంట్ భవనం ఇప్పటికే ఇంతటి భారీ సంఖ్యలో ఎంపీలు కూర్చోవడానికి వీలుగా నిర్మించబడింది.
మహిళా రిజర్వేషన్: 2029 లక్ష్యంగా..
2023లో ఆమోదం పొందిన ‘నారీ శక్తి వందన్ అధినియం’ (మహిళా రిజర్వేషన్ చట్టం) అమలు కావాలంటే నియోజకవర్గాల పునర్విభజన జరగాల్సిందే. సాధారణంగా ఈ ప్రక్రియ 2034 వరకు పట్టవచ్చు. కానీ, ప్రభుత్వం దీనిని వేగవంతం చేసి 2029 లోక్సభ ఎన్నికల నాటికే మహిళలకు 33 శాతం సీట్లు కేటాయించాలని కృతనిశ్చయంతో ఉంది. ఇందుకోసం బీజేపీ తన ఎంపీలందరికీ త్రీ-లైన్ విప్ జారీ చేసింది.
దక్షిణాది రాష్ట్రాల ఆందోళన: సమాఖ్య సమతుల్యత దెబ్బతింటుందా?
ఈ బిల్లులపై ప్రతిపక్షాలు, ముఖ్యంగా దక్షిణాది రాష్ట్రాల పార్టీలు తీవ్ర అభ్యంతరం వ్యక్తం చేస్తున్నాయి:
-
సీట్ల కోత భయం: జనాభా నియంత్రణను సమర్థవంతంగా అమలు చేసిన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, తమిళనాడు, కేరళ వంటి రాష్ట్రాల సీట్లు తగ్గి, జనాభా విపరీతంగా పెరిగిన ఉత్తరాది రాష్ట్రాలకు ఎంపీ సీట్లు భారీగా పెరుగుతాయని విపక్షాలు వాదిస్తున్నాయి. ఇది దక్షిణాది రాష్ట్రాల రాజకీయ ప్రాధాన్యతను తగ్గిస్తుందని డీఎంకే వంటి పార్టీలు ఆందోళన చెందుతున్నాయి.
-
జనాభా లెక్కల వివాదం: 2011 గణాంకాలను కాకుండా, త్వరలో జరగబోయే కొత్త జనాభా లెక్కల వరకు వేచి చూడాలని కాంగ్రెస్ సహా ఇతర విపక్షాలు డిమాండ్ చేస్తున్నాయి.
ఈ మూడు రోజుల సమావేశాలు భారత ఎన్నికల వ్యవస్థలో ఒక మైలురాయిగా నిలవనున్నాయి. ఒకవైపు మహిళా సాధికారత, మరోవైపు రాష్ట్రాల మధ్య ప్రాతినిధ్య సమతుల్యత.. ఈ రెండింటి మధ్య సమన్వయం ఎలా కుదురుతుందనేది ఇప్పుడు ఆసక్తికరంగా మారింది.