ISRO: భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (ISRO) ప్రస్తుతం ఒక సరికొత్త సవాలును ఎదుర్కొంటోంది. అదే ‘బ్రెయిన్ డ్రెయిన్’ (Brain Drain) – అంటే అనుభవజ్ఞులైన శాస్త్రవేత్తలు (సైంటిస్టులు) ఇస్రోను వదిలి వెళ్లిపోవడం. దేశం గర్వించదగ్గ ఎన్నో ప్రయోగాలకు ముందు కీలకమైన సైంటిస్టులు సంస్థను వీడటం ఇప్పుడు చర్చనీయాంశంగా మారింది.
గత కొన్ని నెలల్లోనే దాదాపు 100 మందికి పైగా సీనియర్ శాస్త్రవేత్తలు తమ ఉద్యోగాలకు రాజీనామా చేయడం లేదా స్వచ్ఛంద పదవీ విరమణ (VRS) తీసుకోవడం దేశవ్యాప్తంగా కలకలం రేపింది. దీంతో అంతరిక్ష శాఖ అప్రమత్తమై.. గగన్యాన్ వంటి జాతీయ ప్రాధాన్యత ఉన్న ప్రాజెక్టుల్లో పనిచేసే సిబ్బంది రాజీనామా చేయాలంటే ప్రత్యేక అనుమతులు తప్పనిసరి చేస్తూ కొత్త ఆంక్షలు విధించింది.
సైంటిస్టులు ఎందుకు వెళ్లిపోతున్నారు?
నిపుణుల విశ్లేషణల ప్రకారం శాస్త్రవేత్తలు ఇస్రోను వదిలి వెళ్లడానికి ప్రధానంగా మూడు కారణాలు కనిపిస్తున్నాయి:
1. ప్రైవేట్ సంస్థల నుండి భారీ ఆఫర్లు
-
స్టార్టప్ల జోరు: 2020లో భారతదేశంలో అంతరిక్ష రంగాన్ని ప్రైవేట్ కంపెనీలకు కూడా అనుమతించడంతో స్కైరూట్ ఏరోస్పేస్, అగ్నికుల్ కాస్మోస్, పిక్సెల్, ధ్రువ స్పేస్ వంటి అనేక స్టార్టప్ కంపెనీలు వేగంగా దూసుకుపోతున్నాయి.
-
భారీ జీతాలు: ఈ ప్రైవేట్ సంస్థలు ఇస్రో కంటే చాలా ఎక్కువ జీతాలు (సాలరీలు), కంపెనీ షేర్లు (స్టాక్ ఆప్షన్స్), వేగంగా ప్రమోషన్లు ఇవ్వడమే కాకుండా.. సరికొత్త టెక్నాలజీపై స్వతంత్రంగా పనిచేసే అవకాశాన్ని కల్పిస్తున్నాయి. దీంతో సైంటిస్టులు ఆ వైపు మొగ్గు చూపుతున్నారు.
2. ప్రయోగాల్లో ఆలస్యం (జాప్యం)
-
నిరుత్సాహం: ఇస్రోలో అనుకున్న సమయానికి ప్రయోగాలు జరగకపోవడం శాస్త్రవేత్తలను నిరుత్సాహపరుస్తోంది. ఉదాహరణకు గగన్యాన్ జీ1, SSLV-L1, GSLV-F17, ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యంతో నిర్మించిన PSLV-N1 వంటి ఎన్నో ప్రయోగాలు పదే పదే వాయిదా పడుతున్నాయి.
-
వైఫల్యాలపై రిపోర్టులు లేకపోవడం: ఈ ఏడాది పీఎస్ఎల్వీ (PSLV) ప్రయోగాల్లో జరిగిన కొన్ని వైఫల్యాలకు సంబంధించిన పూర్తి రిపోర్టులను ఇస్రో ఇప్పటివరకు అధికారికంగా బయటపెట్టలేదు. అలాగే ఇస్రోలో నిర్ణయాలు తీసుకునే ప్రక్రియ చాలా ఆలస్యంగా, కేంద్రీకృతంగా సాగుతోందనే విమర్శలు కూడా ఉన్నాయి.
3. పాతకాలపు పని విధానం
-
ఇస్రోలో ఇప్పటికీ పాత పద్ధతిలోనే నియామకాలు జరుగుతున్నాయి. అమెరికాకు చెందిన ‘నాసా’ (NASA), యూరప్కు చెందిన ‘ఈఎస్ఏ’ (ESA) తరహాలో.. నిర్దిష్ట ప్రాజెక్టుల కోసమే నిపుణులను తీసుకునే విధానం (Project-based hiring) ఇస్రోలో కూడా తీసుకురావాలని చాలా మంది అభిప్రాయపడుతున్నారు. దీనివల్ల నైపుణ్యం గల కొత్త నిపుణులను వేగంగా వాడుకునే వీలుంటుంది.
ఇస్రో ముందున్న అసలైన సవాల్ ఏంటి?
ఇస్రోలో మొత్తం 14,600 మందికి పైగా ఉద్యోగులు ఉన్నారు. అయితే ప్రస్తుతం ఇస్రోను వీడుతున్న వారిలో ఎక్కువ మంది చంద్రయాన్-3, SpaDeX, గగన్యాన్ వంటి అత్యంత క్లిష్టమైన ప్రాజెక్టుల్లో రాత్రింబగళ్లు పనిచేసి అపార అనుభవం గడించినవారే.
ఇలాంటి సీనియర్ సైంటిస్టుల స్థానాన్ని కేవలం కొత్తగా రిక్రూట్ చేసుకున్న యువ శాస్త్రవేత్తలతో తక్షణమే భర్తీ చేయడం సాధ్యం కాదని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. దేశీయంగా ప్రైవేట్ స్పేస్ రంగానికి క్రేజ్ పెరుగుతున్న వేళ.. కొత్త టాలెంట్ను ఆకర్షించడంతో పాటు, ఉన్న సీనియర్ సైంటిస్టులను కాపాడుకోవడం ఇస్రోకు పెద్ద సవాల్గా మారింది.