Launda Naach: భారతదేశంలోని ప్రతి రాష్ట్రానికి ఒక ప్రత్యేకమైన సంస్కృతి, సంగీతం ఇంకా వైవిధ్యమైన జానపద కళారూపాలు ఉన్నాయి. అలాగే బీహార్ రాష్ట్రానికి చెందిన ఒక ప్రాచీన, అత్యంత ప్రసిద్ధ జానపద నృత్య కళారూపమే ‘లౌండా నాచ్’ (Launda Naach).
ఈ నృత్యం యొక్క అతిపెద్ద ప్రత్యేకత ఏమిటంటే.. ఇందులో మహిళలు ఏమాత్రం పాల్గొనరు! పురుషులు మాత్రమే పూర్తిగా మహిళల వేషధారణ ధరించి ఈ నృత్యాన్ని ప్రదర్శిస్తారు. అసలు ఈ వినూత్న కళారూపం ఎలా ప్రారంభమైందో, దీని వెనుక ఉన్న చరిత్ర ఏమిటో తెలుసుకుందాం!
‘లౌండా నాచ్’ ఎలా ప్రారంభమైంది?
‘లౌండా నాచ్’ అనేది కేవలం కేరింతలు కొట్టే వినోదం మాత్రమే కాదు. బీహార్లోని గ్రామీణ జీవితంలో ప్రజలు ఎదుర్కొనే సుఖదుఃఖాలను, సామాజిక అంశాలను వ్యంగ్య ధోరణిలో ప్రతిబింబించే ఒక అద్భుతమైన మాధ్యమం.
-
ముఘల్ కాలంలో నాంది: బీహార్లోని భోజ్పురి మాట్లాడే ప్రాంతాల్లో ముఘల్ సామ్రాజ్య కాలంలో ఈ నృత్యం ప్రారంభమైందని నమ్ముతారు. ఆ రోజుల్లో సమాజంలో ‘ముసుగు/పర్దా పద్ధతి’ (స్త్రీలు పరాయి పురుషుల ముందుకు రాకపోవడం) చాలా ఎక్కువగా ఉండేది. దీనివల్ల మహిళలు బహిరంగ ప్రదేశాల్లోకి లేదా వేదికలపైకి వచ్చి నృత్యం చేయడం, నటించడం నిషిద్ధంగా ఉండేది.
-
జానపద ప్రత్యామ్నాయం: నాట్యకత్తెలైన ‘బాయి-జీ’ల నృత్యాలు కేవలం రాజాస్థానాల్లో, జమీందారుల అంతఃపురాలకే పరిమితమయ్యేవి. సామాన్య ప్రజల వినోదం కోసం పురుష కళాకారులే స్వయంగా స్త్రీల వేషధారణ (రాయభారం) ధరించి వేదికలపై నృత్యం చేయడం ప్రారంభించారు.
-
పేరు వెనుక కథ: పురుషులు స్త్రీల రూపంలో చేసిన ఈ వినూత్న నృత్యానికి ‘లౌండా నాచ్’ అని, నృత్యం చేసే పురుషులను ‘లవండా’ లేదా ‘లౌండా’ అని పిలిచేవారు. కాలక్రమేణా వివాహాలు, శుభకార్యాలు, పిల్లల నామకరణాలు వంటి వేడుకల్లో ఇది విధిగా మారింది. తర్వాత నృత్యానికి సంభాషణలు (డైలాగ్స్), నాటకీయత తోడై మరింత ఆకట్టుకునేలా తయారైంది.
భోజ్పురి షేక్స్పియర్ ‘భికారీ ఠాకూర్’ పాత్ర!
ఈ జానపద కళకు జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు, గౌరవం తీసుకురావడంలో ‘భోజ్పురి షేక్స్పియర్’గా పేరుగాంచిన భికారీ ఠాకూర్ వహించిన పాత్ర అమోఘమైనది.
ఆయన ఈ నృత్యాన్ని కేవలం వినోదానికే పరిమితం చేయకుండా.. సమాజంలో వేళ్లూనుకున్న మూఢనమ్మకాలు, లింగ వివక్ష, దాయాదుల పోరు, మద్యపానం, పేదరికం, కట్నకానుకలు మరియు వలస కూలీల బాధల వంటి తీవ్రమైన అంశాలను ‘లౌండా నాచ్’ ద్వారా ప్రజల్లోకి బలంగా తీసుకెళ్లారు. ఆయన రచించిన బిదేసియా, బేటీ-బేచ్వా, గబర్ఘిచోర్ వంటి నాటకాలు విపరీతమైన ప్రజాదరణ పొందాయి. పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీత రామచంద్ర మాంఝీ వంటి దిగ్గజ కళాకారులు కూడా ఈ నాచ్కు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు తెచ్చారు.
ప్రదర్శన ఎలా జరుగుతుంది?
లౌండా నాచ్ ప్రదర్శనలో సాంప్రదాయం మరియు ఆధునికతల అరుదైన కలయిక కనిపిస్తుంది:
-
మేకప్ & అలంకరణ: పురుష కళాకారులు ప్రదర్శనకు ముందు గంటల తరబడి శ్రమించి గాజులు, కాళ్లకు అందెలు (ఘుంగ్రూ), లంగా-చోళీ లేదా మెరిసే చీరలు ధరించి, పక్కా మేకప్ మరియు విగ్లతో (కృత్రిమ జుట్టు) నూటికి నూరుపాళ్లు స్త్రీలలా మారిపోతారు.
-
వాద్యాలు & డాన్స్ స్టెప్స్: హార్మోనియం, ధోలక్, తాళాలు (ఝాల్) వంటి వాయిద్యాల శబ్దాలకు అనుగుణంగా ఎంతో ఉత్సాహంగా నృత్యం చేస్తారు. ధోలక్ దెబ్బ పడగానే కళాకారులు చప్పట్లు కొడుతూ, గాలిలోకి ఎగురుతూ ఒళ్లు విరిచి వేసే ప్రత్యేకమైన ‘ఎనర్జిటిక్ స్టెప్స్’ ఈ డాన్స్ ప్రత్యేకత.
-
హాస్యం & సామాజిక వ్యంగ్యం: కేవలం ఆటపాటలే కాకుండా మధ్యమధ్యలో ప్రేక్షకులు నవ్వుకునేలా జోక్స్ వేయడం, నవ్వుల పూయించే సంభాషణలతో పాటు సమాజంలోని లోపాలపై పదునైన చమత్కార విమర్శలు విసరడం ఈ కళారూపం యొక్క ప్రధాన బలం.
కాలక్రమేణా ఆధునిక సినిమా ప్రభావం వల్ల ఈ ప్రాచీన జానపద కళ కాస్త తగ్గిపోతున్నప్పటికీ, బీహార్ సాంస్కృతిక మూలాలకు లౌండా నాచ్ ఇప్పటికీ ఒక సజీవ ప్రతీకగా నిలుస్తోంది!