Jantar Mantar: దేశ రాజధాని న్యూఢిల్లీలో దశాబ్దాలుగా ప్రజా ఉద్యమాలు, పోరాటాలు, ధర్నాలకు ప్రధాన కేంద్రంగా నిలిచిన చారిత్రక ‘జంతర్ మంతర్’ ఇకపై ఆందోళనల వేదికగా కనిపించదు. సామాన్య పౌరులు, విద్యార్థులు, రైతులు, కార్మికులు మొదలుకుని జాతీయ స్థాయి రాజకీయ పార్టీల వరకు తమ గళాన్ని ప్రభుత్వాలకు వినిపించడానికి ఉపయోగపడిన జంతర్ మంతర్‌ను అధికారిక నిరసనల జాబితా నుంచి ఢిల్లీ పోలీసులు తొలగించారు. ఈ మేరకు అక్టోబర్ 12న ఢిల్లీ పోలీసులు అధికారిక ఉత్తర్వులు జారీ చేస్తూ, ఇకపై జంతర్ మంతర్ వద్ద ఎలాంటి ప్రదర్శనలు, నిరసనలు, ధర్నాలు నిర్వహించడానికి అనుమతి ఉండదని స్పష్టం చేశారు.
జంతర్ మంతర్‌ను ఎందుకు తొలగించారు? అసలు కారణాలేంటి?
కేంద్ర హోంశాఖ నియమించిన ఉన్నత స్థాయి కమిటీ చేసిన సిఫార్సుల ఆధారంగానే ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నట్లు అధికార వర్గాలు వెల్లడించాయి. దీని వెనుక ప్రధాన కారణాలు..
-
భద్రతాపరమైన ముప్పు & శాంతిభద్రతలు..పార్లమెంట్, రాష్ట్రపతి భవన్, కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖలు ఉండే అత్యంత కీలకమైన ల్యూటియన్స్ ఢిల్లీ నడిబొడ్డున జంతర్ మంతర్ ఉంది. ఇటీవలి కాలంలో కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ (CJP) కేంద్ర ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేష్ కుమార్ రాజీనామా కోసం చేపట్టిన ఆందోళనలు, విపక్షాల నిరసనల నేపథ్యంలో నగరంలో తీవ్ర ఉద్రిక్తతలు, శాంతిభద్రతల సమస్యలు తలెత్తాయి.
-
ట్రాఫిక్ స్తంభన & స్థానికులకు ఇబ్బందులు:రోజూ జరిగే నిరసనల వల్ల అత్యవసర సేవలైన అంబులెన్స్‌లు, సాధారణ వాహనాల రాకపోకలకు తీవ్ర అంతరాయం కలగడంతో పాటు స్థానిక నివాసితులకు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి.
ధర్నాల కోసం 3 కొత్త ప్రదేశాలు ఇవే..
జంతర్ మంతర్‌ను రద్దు చేసినప్పటికీ, రాజ్యాంగం కల్పించిన శాంతియుత నిరసన హక్కును కాలరాయకుండా ఢిల్లీ పోలీసులు మూడు ప్రత్యామ్నాయ వేదికలను కేటాయించారు.
-
రాంలీలా మైదానం (Ramlila Ground): చారిత్రక పెద్ద సభలకు కేంద్రం.
-
బురారీ మైదానం (Burari Ground): గతంలో రైతు ఉద్యమ సమయంలోనూ వినియోగించిన విశాలమైన స్థలం.
-
సీబీడీ గ్రౌండ్ (CBD Ground – ఈస్ట్ ఢిల్లీ): తూర్పు ఢిల్లీలోని కమర్షియల్ బిజినెస్ డిస్ట్రిక్ట్ మైదానం.
ఇకపై ఎవరైనా ఆందోళనలు, ధర్నాలు చేపట్టాలంటే ముందస్తు అనుమతి తీసుకుని ఈ మూడు ప్రదేశాల్లోనే నిర్వహించాల్సి ఉంటుంది. దీనికి సంబంధించిన కొత్త నిబంధనలు (Revised SOPs) త్వరలోనే విడుదల కానున్నాయి.
సుప్రీంకోర్టు ఆదేశాలు – కనీస సౌకర్యాల అవసరం..
ఈ నిర్ణయానికి దేశ సర్వోన్నత న్యాయస్థానం చేసిన సూచనలే ప్రధాన కారణం. అక్టోబర్ 9న భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి (CJI) జస్టిస్ సూర్యకాంత్ నేతృత్వంలోని సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనం కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది.
-
నిరసనలు తెలిపే వేదికల వద్ద నిరసనకారులకు తాగునీరు, మరుగుదొడ్లు, అత్యవసర వైద్య సహాయం వంటి కనీస మౌలిక వసతులు ఉండాలని స్పష్టం చేసింది.
-
నిరసనల వల్ల నగరంలో ట్రాఫిక్ స్తంభించకుండా, ఇతరుల జీవన హక్కుకు ఇబ్బంది కలగకుండా ఉండేలా ప్రత్యామ్నాయ ప్రదేశాలను గుర్తించాలని ఢిల్లీ అధికార యంత్రాంగాన్ని ఆదేశించింది.
ఢిల్లీలో ఆందోళనలపై నిషేధమా?
జంతర్ మంతర్‌ను వేదికగా రద్దు చేసినంత మాత్రాన ఢిల్లీలో నిరసనలను పూర్తిగా నిషేధించినట్లు కాదు. రాజ్యాంగంలోని అధికరణ 19 ప్రకారం శాంతియుతంగా సమావేశమయ్యే హక్కు పౌరులకు ఉంది. 2018 జూలైలో నేషనల్ గ్రీన్ ట్రిబ్యునల్ (NGT) జంతర్ మంతర్ వద్ద నిషేధం విధించినప్పుడు.. శాంతియుత నిరసనలను నియంత్రించవచ్చని (Regulate), కానీ పూర్తిగా నిషేధించలేమని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. ప్రస్తుత నిర్ణయం కేవలం వేదిక మార్పు మాత్రమే.
ఉద్యమాల చరిత్రలో జంతర్ మంతర్ ప్రాధాన్యత..
1724 నాటి ఖగోళ వేధశాల:
1724లో జైపూర్ మహారాజా సవాయ్ జైసింగ్ నిర్మించిన ఈ చారిత్రక కట్టడం, కాలక్రమేణా భారతదేశ ప్రజా ఉద్యమాలకు కేంద్ర బిందువుగా మారింది.
బోట్ క్లబ్ నుంచి జంతర్ మంతర్‌కు:
1990ల వరకు ఇండియా గేట్ సమీపంలోని ‘బోట్ క్లబ్’ ప్రధాన ధర్నా వేదికగా ఉండేది. అక్కడ ఆంక్షలు విధించడంతో ఆందోళనలు జంతర్ మంతర్‌కు మారాయి.
కీలక ఉద్యమాలు:
2011 నాటి అన్నా హజారే అవినీతి వ్యతిరేక ఉద్యమం, నిర్భయ ఉద్యమం, మాజీ సైనికుల వన్ ర్యాంక్ వన్ పెన్షన్ (OROP) పోరాటం, రైతుల ఉద్యమాలు, మహిళా రెజ్లర్ల ఆందోళనలు.. ఇలా ఎన్నో చారిత్రక ఉద్యమాలకు ఈ రోడ్డు సాక్ష్యంగా నిలిచింది. ఇకపై ఆ ఉద్యమ కేకలు రాంలీలా, బురారీ, సీబీడీ గ్రౌండ్స్‌లో వినిపించనున్నాయి. పౌరుల గళానికి ప్రభుత్వం వద్ద తగిన ప్రాధాన్యత దక్కుతుందా లేదా అనేది కొత్త ఎస్‌ఓపీల అమలును బట్టి తేలనుంది.