స్వీడన్‌లోని స్టాక్‌హోమ్ సమీపంలోని కరోలిన్‌‌స్కా ఇన్‌స్టిట్యూట్‌కు చెందిన 50 మంది ప్రొఫెసర్లతో కూడిన నోబెల్ అసెంబ్లీ సోమవారం (అక్టోబర్ 5, 2026న) ఈ చారిత్రక అవార్డును అధికారికంగా ప్రకటించింది. ఈ పురస్కారం కింద విజేతలకు సుమారు 1.2 మిలియన్ డాలర్లు (భారత కరెన్సీలో సుమారు రూ.11.50 కోట్లు) నగదు బహుమతి లభిస్తుంది. ఈ మొత్తాన్ని ముగ్గురు సమానంగా పంచుకుంటారు.
అసలు ఏంటీ ‘ఆప్టోజెనెటిక్స్’? శాస్త్రవేత్తలు ఏం కనిపెట్టారు?
మన మెదడు ఎలా పనిచేస్తుంది? జ్ఞాపకాలు ఎలా తయారవుతాయి? భావోద్వేగాలు, ప్రవర్తనను మెదడులోని నరాలు ఎలా నియంత్రిస్తాయి? అనే ప్రశ్నలకు ఆధునిక సైన్స్ వద్ద చాలా కాలం స్పష్టమైన సమాధానం లేదు. దానికి ఈ ముగ్గురు శాస్త్రవేత్తల పరిశోధన ఒక తిరుగులేని పరిష్కారాన్ని చూపింది..
ఆల్గే నుంచి మొదలైన ప్రయాణం..
ఈ పరిశోధనకు బీజం ‘క్లామిడోమోనాస్’ (Chlamydomonas) అనే ఒకే కణం కలిగిన నాచు (ఆల్గే) మొక్క ద్వారా పడింది. జర్మన్ శాస్త్రవేత్తలు పీటర్ హెగెమాన్, జార్జ్ నాజెల్ కలిసి ఈ ఆల్గే ఉపరితలంపై ‘ఛానల్‌రోడాప్సిన్’ (Channelrhodopsin) అనే ప్రత్యేకమైన ప్రోటీన్‌ను గుర్తించారు. దీని ప్రత్యేకత ఏమిటంటే.. దీనిపై నీలి కాంతి (Blue light) పడగానే ఒక గేట్ లాగా తెరుచుకుని విద్యుత్ ఆవేశం కలిగిన కణాలను (అయాన్లను) లోపలికి రానిచ్చి విద్యుత్ సంకేతాలను సృష్టిస్తుంది.
మెదడు నరాలకు అనుసంధానం..
ఆ తర్వాత అమెరికన్ పరిశోధకుడు కార్ల్ డీసరోత్ ఈ కాన్సెప్ట్‌ను మరింత ముందుకు తీసుకెళ్లారు. ఆల్గేలోని ఈ ఛానల్‌రోడాప్సిన్ జన్యువును ఎలుకల నాడీ కణాలలోకి (Nerve cells) చొప్పించారు. 2005లో ఆయన పరిశోధనను ప్రచురించగా.. 2007 నాటికి సజీవంగా ఉన్న ఎలుకల మెదడుపై కేవలం నీలి రంగు కాంతిని ప్రసరింపజేయడం ద్వారా మెదడు నరాల కణాలను ఒక స్విచ్ వేసినట్లు ఆన్ లేదా ఆఫ్ చేయవచ్చని ప్రయోగాత్మకంగా నిరూపించారు.
ఆప్టోజెనెటిక్స్ ఆవిర్భావం..
ఆప్టిక్స్ (కాంతి), జెనెటిక్స్ (జన్యుశాస్త్రం) కలయికతో రూపొందిన ఈ విప్లవాత్మక విధానానికే ‘ఆప్టోజెనెటిక్స్’ అని పేరు పెట్టారు. ప్రస్తుతం ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న వేలాది ల్యాబ్‌లలో మెదడు నాడీ వ్యవస్థను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ పద్ధతినే ఉపయోగిస్తున్నారు.
వైద్యరంగానికి ఈ పరిశోధన ఎలా ఉపయోగపడుతుంది?
-
మానసిక వ్యాధులు & జ్ఞాపకశక్తి..
డిప్రెషన్, పార్కిన్సన్స్, అల్జీమర్స్, మూర్ఛ (Epilepsy) వంటి తీవ్రమైన నరాల సమస్యలను నివారించడానికి, మెదడులోని నిర్దిష్ట కణాలు ఎలా స్పందిస్తున్నాయో లోతుగా అర్థం చేసుకోవడానికి ఇది తోడ్పడుతుంది.
-
అంధత్వ నివారణకు ప్రయోగాలు..
కంటి చూపు కోల్పోయిన వారిలో కంటి నరాల కణాలను కాంతి సహాయంతో ఉత్తేజపరిచి తిరిగి చూపును తెప్పించే దిశగా కూడా పరిశోధకులు ప్రస్తుతం ఈ ఆప్టోజెనెటిక్స్ టెక్నాలజీని విస్తృతంగా పరీక్షిస్తున్నారు.
నోబెల్ ప్రకటనల వారం షెడ్యూల్..
డైనమైట్ ఆవిష్కర్త, స్వీడిష్ శాస్త్రవేత్త ఆల్‌ఫ్రెడ్ నోబెల్ వీలునామా ప్రకారం మానవాళి శ్రేయస్సుకు విశేష సేవలందించిన వారికి 1901 నుంచి ఈ పురస్కారాలు అందిస్తున్నారు. డిసెంబర్ 10న (ఆల్‌ఫ్రెడ్ నోబెల్ వర్ధంతి) స్టాక్‌హోమ్‌లో జరిగే ప్రత్యేక కార్యక్రమంలో ఈ అవార్డులను ప్రదానం చేస్తారు.
-
అక్టోబర్ 5: వైద్య రంగం (Medicine)
-
అక్టోబర్ 6: భౌతిక శాస్త్రం (Physics)
-
అక్టోబర్ 7: రసాయన శాస్త్రం (Chemistry)
-
అక్టోబర్ 8: సాహిత్యం (Literature)
-
అక్టోబర్ 9: శాంతి బహుమతి (Peace Prize – ఓస్లోలో ప్రకటన)
-
అక్టోబర్ 12: అర్థశాస్త్రం (Economic Sciences)
గత ఏడాది (2025) క్యాన్సర్, ఆటో-ఇమ్యూన్ వ్యాధుల చికిత్సకు తోడ్పడే ‘రెగ్యులేటరీ టి-సెల్స్’ (Regulatory T cells) ఆవిష్కరణకు గాను అమెరికా శాస్త్రవేత్తలు మేరీ బ్రంకో, ఫ్రెడ్ రామ్స్‌డెల్ మరియు జపాన్ శాస్త్రవేత్త షిమోన్ సకగుచిలకు వైద్య నోబెల్ లభించిన సంగతి తెలిసిందే.
