Iran: పశ్చిమాసియాలో ముదురుతున్న యుద్ధ మేఘాల మధ్య భారత్, ఇరాన్ దేశాల మధ్య దౌత్యపరమైన ‘షిప్పింగ్ వార్’ (Shipping War) మొదలైంది. హార్ముజ్ జలసంధి గుండా భారత విమానాలు, నౌకలు సురక్షితంగా ప్రయాణించాలంటే భారత్ వద్ద బందీలుగా ఉన్న తమ మూడు ఆయిల్ ట్యాంకర్లను తక్షణమే విడుదల చేయాలని ఇరాన్ ప్రభుత్వం కఠిన షరతు విధించింది. ఈ వివాదం కారణంగా గల్ఫ్ ప్రాంతంలో భారత్కు రావాల్సిన పలు ఎల్పీజీ నౌకలు నిలిచిపోవడంతో దేశంలో ఇంధన భద్రతపై ఆందోళన నెలకొంది.
వివాదానికి కారణం ఏమిటి?
గత ఫిబ్రవరిలో ముంబై తీరంలో భారత కోస్ట్ గార్డ్ అధికారులు ఆస్ఫాల్ట్ స్టార్, అల్ జఫ్జియా, స్టెల్లార్ రూబీ అనే మూడు ఇరాన్ నౌకలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఈ నౌకలు తమ గుర్తింపును మార్చుకుని, సముద్రం మధ్యలో అక్రమంగా చమురును ఒక నౌక నుంచి మరో నౌకకు మారుస్తున్నాయనే (STS transfer) ఆరోపణలతో వీటిని నిలిపివేశారు. అప్పట్లో ఈ నౌకలకు తమకు సంబంధం లేదని చెప్పిన ఇరాన్, ఇప్పుడు హార్ముజ్ జలసంధి వద్ద భారత నౌకలను అడ్డుకుంటూ ఆ షిప్స్ విడుదల కోసం పట్టుబట్టడం గమనార్హం.
ఇరాన్ పెట్టిన రెండు ప్రధాన షరతులు
కేవలం నౌకల విడుదల మాత్రమే కాకుండా, ఇరాన్ భారత్ ముందు మరో డిమాండ్ను కూడా ఉంచింది:
- నౌకల అప్పగింత: భారత్ స్వాధీనం చేసుకున్న మూడు ట్యాంకర్లను వెంటనే వదిలిపెట్టాలి.
- వైద్య సహాయం: తమ దేశానికి అవసరమైన కొన్ని రకాల అత్యవసర మందులు, వైద్య పరికరాలను భారత్ సరఫరా చేయాలి.
ఈ షరతులు అంగీకరిస్తేనే హార్ముజ్ జలసంధిలో నిలిచిపోయిన భారతీయ నౌకలకు మార్గం సుగమం చేస్తామని ఇరాన్ రాయబారి సోమవారం ఢిల్లీలో స్పష్టం చేశారు.
భారత్కు ఎందుకిది ఆందోళనకరం?
భారతదేశానికి అవసరమైన ఎల్పీజీ (LPG) దిగుమతుల్లో సుమారు 90 శాతం ఈ గల్ఫ్ ప్రాంతం నుంచే వస్తాయి. ప్రస్తుతం హార్ముజ్ జలసంధి వద్ద ఉద్రిక్తతలు పెరగడంతో రాకపోకలు నిలిచిపోయాయి. గల్ఫ్ ప్రాంతంలో ఇప్పటికీ 22 భారతీయ నౌకలు, వందలాది మంది నావికులు చిక్కుకుపోయారు. ముఖ్యంగా దేశంలో వంట గ్యాస్ కొరత రాకుండా ఉండాలంటే అక్కడ నిలిచిపోయిన 6 ఎల్పీజీ నౌకలు భారత్ చేరడం అత్యంత కీలకం.
భారత్ స్పందన
ఈ సంక్షోభంపై భారత విదేశీ వ్యవహారాల శాఖ ఆచితూచి స్పందిస్తోంది. ఇరాన్ అధికారులతో దౌత్యపరమైన చర్చలు జరుగుతున్నాయని, అయితే ఒక దానికి బదులుగా మరొకటి (Quid pro quo) ఇచ్చి పుచ్చుకునే ఒప్పందాలు ఉండవని భారత్ ప్రాథమికంగా వెల్లడించింది. నావికుల ప్రాణాలు మరియు దేశ ఇంధన అవసరాల దృష్ట్యా భారత్ ఈ సంక్షోభాన్ని ఎలా అధిగమిస్తుందనేది ఇప్పుడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉత్కంఠ రేపుతోంది.